Unión Europea?

Unión Europea?

A verdade é que me impactou moito a decisión que tomaron os Estados da UE. Non acreditaba nas letras de "El Periódico" (gratuito na miña facultade) que, a toda páxina, me informaron da "gran nova": "La UE elige a dos desconocidos para ser su cara ante el mundo".

Eu sempre me autoconsiderei europeísta. Eu son froito dunha xeración na que ser de esquerdas e europeístas equivale a acreditar no que o grupo "socialista" do Parlamento Europeu vote ou faga. Sinceramente, nunca me sentín representado pola actividade política de Romano Prodi, nin tampouco das vellas glorias que gobernaron a UE antes e despois do Tratado de Maastricht (Jacques Delors - do grupo socialista - e Jacques Santer - conservador - ). Tampouco me sentín representado polas voces euroescépticas, xa que penso que ser escéptico non é (nin debe ser) vivir ás costas da realidade. Temos moito que aportar a Europa e Europa ten moito que nos aportar. E non falo de axudas, nin de cotas do leite nin tan siquera de fondos FEDER.

Europa non é a Unión. A Unión é ese negocio de institucións interrelacionadas que lle serven a uns cuantos para lexitimar decisións de calado que escapan, total e absolutamente, ao control que exerce o pobo, é dicir, que non se basean nunha lexitimidade democráctica. Calquera Europa que se prantexe construír, debería partir da soberanía popular. Isto pasa porque a Comisión e o Consello se fusionaran nun só órgano executivo; e que o Parlamento escollera directamente o Presidente e os ministros (sí, os ministros) en base a criterios políticos e non estatais (a representación dos grupos debería primar diante da representación dos Estados).

Aí a primeira pedra. A segunda garantizar a efectividade das sentencias dos Tribunais Europeus mediante un acordo máis firme e vinculante por parte dos Estados do actualmente existente.

Agora ben, até o de agora falei de Europa e tentei dar a miña opinión sobre as institucións europeas e cómo estas se deberían configurar no caso de querer unha Europa forte, plural e que, á larga, poida autoproclamarse como a Europa das Nacións. Pero o certo é que as competencias que quedaron en máns europeas foron mal xestionadas: desfavoreceron ao noso país, levaron centros de poder a outros territorios da UE, imposibilitaronnos un hipotético desenrolo industrial e lévannos, día a día, á marxinalidade tecnolóxica coa puxante fuga de cerebros do noso país. A UE deunos moitos problemas; pagados con infraestructuras, mais non deixan de ser problemas que, a longo prazo, teñen difícil solución. Só a hipotética chegada dun ministro/comisario do grupo da ALE-Verdes ou da Esquerda real a un goberno do Consello+Comisión que eu prantexo podería paliar de forma efectiva o pacto de intereses do que se serven o PPE e o PSE para gobernar unha Europa á que cada vez lle queda menos crédito. Porén, se non se constrúe unha Europa en base a unidades territoriais reais (con intereses heteroxéneos: onde quedaron as Eurorrexións?) a UE non camiña a ningures.

Van Rompuy é un monicreque en máns de Merkel e Sarkozy, de igual maneira que amigo portugués que foi reeleito na presidencia da Comisión Europea. E, se iso é así, debemos prantexarnos: Unión Europea?

Read more...

O muro de Berlín e o fin da historia

O muro de Berlín e o fin da historia

É sumamente coñecida a teoría que, o famoso politólogo neocon Francis Fukuyama, acuñou baixo o nome do "Fin da historia". Según Fukuyama, o mundo, trala desaparación da URSS e a caída do muro de Berlín e, polo tanto, coa consecución dun panorama xeoestratéxico unipolar, o debate político das ideoloxías remata. Fukuyama, coa derrota do modelo político defendido durante décadas polo marxismo, atrévese a afirmar que o único modelo válido, de agora -en 1992 é cando escribe- en diante, será o modelo político liberal.

E efectivamente, as teorías do 92 de Fukuyama reproducíronse punto por punto dende a caída do muro. O achique dos socialdemócratas europeus (coas terceiras vías, a good governance e outros inventos) é un síntoma da gravidade do período 1989-2008. Fukuyama, porén, non defende tan só que o debate político rematou: afirma que, unha vez asentado o modelo neoliberal, xa se superou a necesidade do debate político. Deste xeito, o home debíase de centrar na economía e na técnica; no seu desenvolvemento. Ademáis, prantexa unha sociedade na que todos optamos ao recoñecemento (o thymos platónico) e onde non caibe a actitude que non proveña dun certo cálculo racional.

Vaia mundo nos prantexaba Fukuyama! Un personaxe que participou activamente do grupo intelectual que lle pediu a Clinton unha intervención no Iraque aló polos anos 90 e que inspirou a teoría política neocon conseguiu describir á perfección estos 20 anos. E agora?

Pois agora os medios de comunicación véndennos a caída do muro como gran triunfo da liberdade, da democracia, do modelo liberal. Véndennos que gañou a dereita que conseguiu prostituír os ideais marxistas (véxase Carrillo e o PSOE) ; que fixo recuar aos reformistas (coa xa citada Terceira Vía) e que, por consecuencia, representou a retirada definitiva da "ameaza" dun mundo socialmente xusto? Conmemoramos que, grazas á caída do muro, hoxe temos unha Europa baseada no capital e non nos pobos?

A verdade é que este tipo de conmemoracións teñen moitos matices. Non serei eu quen defenda a Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas, nin tampouco me autodefino como marxista-leninista ao modo dos Partidos Comunistas contemporáneos. Sí me identifico co socialismo como ferramenta de transformación social, de construcción de novos modelos baseados na igualdade de oportunidades. E penso que A caída do muro só trouxo precariedade para uns e grandes fortunas para outros. Só quixo que as clases populares foran clases medias e as maiorías sociais se moveran entorno a unha "opinión pública" controlada polos grandes magnates.

Pero ollo, até o mesmo Fukuyama renegou do que él defendera. Vai uns anos dicía que o unilateralismo da superpotencia americana e a súa actuación en conflitos como os de Oriente Medio só ían traer malas novas ao panorama internacional. E, desta volta, seguramente teña razón.

Read more...

A responsabilidade dos medios: o Cuarto Poder.

A responsabilidade dos medios: o Cuarto Poder

Sempre me chamou a atención as expresións do orde: alternativa, terceira vía, cuarto poder, cuarto mundo... Non xustamente pola súa rigurosidade (carecen dela), senón polo entramado de ideas que se poden derivar. E, por qué non dicilo, de conflitos. Unha alternativa sempre se formula en base a un poder estabelecido, ou a outra alternativa; co cal, carece de sentido en si mesmo (ou, sendo menos radical, ten un sentido semántico demasiado amplo, falando en termos de poder).

O da terceira vía é xa un clásico. Terceiras vías érano os unionistas de O'Donell, fórono tamén os nazis alemás, e sono hoxe tanto os libdems do UK como os laboristas de Blair e Gordon Brown. Qué encerra, logo, o termo? Simplemente, é unha situación onde unha corrente de pensamento se opón ao poder que está no goberno (ou ao goberno que está no poder) máis renega tamén da "oposición" a este goberno/poder institucionalizado. Técnicamente, unha terceira vía, logo, defínese polo contexto e non pola ideoloxía. E o termo máis parecido que se me ocorre é alternativa.

Políticamente, é evidente que tódolos partidos, nalgunha ocasión, se autoconsideraron alternativa. Normalmente, lonxe do significado que eu critico, é simplemente unha autoafirmación diante do seu electorado, da súa xente; unha alternativa tamén é unha loita política contra a desmobilización.

Termos "confusos" tamén son cuarto poder e cuarto mundo. Cuarto mundo é un exercicio de hipocresía; é un eufemismo. Xustamente, o cuarto mundo é aquel grupo social que, aínda atopándose (xeográficamente) nun país considerado rico (ou económicamente solvente, cun alto PIB, cun IDH alto, etc) vive por debaixo dos lindares de pobreza. E por qué non lles chamamos pobres? Agora ben, unha das características máis interesantes desta xente, dende o ámbito dos estudos políticos, é que non adoitan nin querer votar (é unha característica europea) nin axuda para saíren da súa situación. Máis aló diso, sigo á pensar que as formas non trocan o fondo.



O Cuarto Poder é o obxecto deste artigo. De tódolos conceptos que aquí critico, é o que máis me custa atacar. É daquelas ideas polémicas: teño argumentos a favor desta denominación e argumentos en contra. A expresión "cuarto poder" acúñaa Edmund Burke (1729-1797), o famoso conservador inglés. Obviando a evidente crítica que se lle pode realizar a quen introduciu este concepto; Burke exerce de visionario ao dicir que os medios de comunicación poden exercer e exercen unha influencia moi grande na toma de decisións políticas. Sería, logo: executivo, lexislativo, xudicial e "prensa". Este último poder (agora nos prantexaremos se ó realmente), nos últimos tempos, foi interpretado mediante o concepto (xeralizado) de opinión pública ou de "intereses xeralizados". Esa opinión pública é maleable mediante: a) accións executivo-lexislativas por parte do goberno (ben comunicadas, iso sí) ou b) polos medios de comunicación. Ata aquí confirmaríamos a hipótese que prantexamos.

Pero, pecamos de inocentes pensando que os medios, por si mesmos, teñen poder? Debemos buscar "máns negras" detrás dos medios? Ou, por exemplo, as influencias que pode exercer un Banco ou unha entidade financieira son superiores ás que pode levar a cabo a opinión pública? Eu penso que os medios, por si mesmos, non teñen forza. A forza dalla a opinión pública, e eles retroaliméntase desa forza. A opinión pública convérteos en referentes, en actores válidos a considerar na loita polo poder (ou simplemente, na execución dunha política pública). Qué outorga inmunidade á La Voz de Galicia para mentir á sociedade galega atacando a uns colectivos determinados? Seguramente, a xente que esté detrás e a lexitimación do seu propio "nome" dentro da comunidade galega. É dicir, se agora un ultraconservador militante de Falanxe mercara o susodito xornal; credes realmente que ese xornal desaparecería dos bares? O poder dos medios, aparece nunha fase secundaria (hoxe en día que a información ven de moitas fontes diferentes) e non no seo da súa propia condición.

Darémoslle unha volta máis á tortilla. E se ese medio é PÚBLICO (pagado, entón, por todos e cada un dos contribuíntes)? Qué acontece se a CRTVG incorre nunha manipulación como a que demostrou o pasado domingo, 18 de Outubro? O cuarto poder convértese nunha mera acción executiva; o famoso sistema de check and balances froito da separación de poderes salta polos aires. Porque, en última instancia, un medio privado pode dar unha visión sesgada, deixar de informar para pasar a opinar, pode incluso transiverxar as palabras en favor da súa cosmovisión do panorama político. Iso, en cambio, non pode acontecer no eido público.

Por iso, e que non sirva de precedente, levántome para defender a pluralidade dese cuarto poder. Pero non o que está alentado por inversións de compañías eléctricas, nin o que está respaldado por ningún banco. Un sistema plural de información pública e privada, na que eses xornalistas tan valiosos e honrados (eses sí que son maioría, no ámbito xornalístico) que temos no noso país poidan, simplemente, contar o que pasa. E isto, foi o que pasou.

Read more...